راهکارهايي براي مقابله با خستگي ناشی از مطالعه

فوریه, 2018 بدون نظر مقالات, مقالات انگیزشی, مقالات مشاوره ای

بعد از امتحانات دي ماه، معمولاً دانش‌آموزان به دليل امتحانات پي در پي و خصوصا کنکوری‌ها به دلیل دغدغه و نگراني‌هايي که بابت کنکور دارند، دچار نوعي خستگي و دلزدگي مي‌شوند. اين کسالت و خستگي ناشي از مطالعه، هر ساله در بين تعداد زيادي از دانش‌آموزان شايع است؛ به گونه‌اي که مشاوران و معلمان را برآن داشته است تا چاره اي براي اين مشکل بينديشند. لازم است که شما دانش‌آموزان عزيز بدانيد که خستگي، يکي از عوامل بروز کم کاري و استرس است و بايد اين مشکل را به شيوه مناسبي حل کرد. براي رفع اين مشکل به نکات زیر توجه نمایید.

1- خستگي خود را بشناسيد
ما دو نوع خستگي داريم: خستگي جسمي و خستگي روحي. خستگي جسمي می‌‌تواند مربوط به کار و فعاليت و ناشي از تجمع اسيد لاکتيک (عامل اصلي خستگي) در عضلات باشد. اين خستگي امري طبيعي است و آن را مي‌توان با استراحت، کشش عضلات و … رفع کرد؛ به اين ترتيب، سيستم لنفاوي بدن ما فعال شده و اسيد لاکتيک دفع مي‌شود. اين خستگي در نهايت با استراحت کافي از بين مي‌رود. اگر خستگي شما از نوع خستگي جسمي باشد، مي‌توانيد براحتي آن را از خود دور کنيد و بسته به ميزان خستگي و نيرويي که براي مطالعه مجدد لازم داريد، به خودتان استراحت بدهيد. اين زمان مي‌تواند از چند دقيقه تا چند روز را شامل شود؛ حتي مي‌توانيد به جاي استراحت به انجام کارهايي بپردازيد که به نيروي فکري کمتري نياز دارد؛ مثلاً اگر خستگي شما شديد نيست يا از درسي که در حال مطالعه آن هستيد، خسته شده‌ايد، مي‌توانيد به جاي استراحت کامل، کتاب يا حتي مبحث مطالعه را عوض کرده و کتاب يا مبحث ساده‌تري را انتخاب کنيد. حتماً به خاطر داشته باشيد که اين موضوع به شما بستگي دارد که پس از خستگي مطالعه، چه کاري را انجام دهيد؛ ولي اگر واقعاً خسته هستيد و مطمئنيد که ادامه مطالعه به يادگيري شما کمکي نمي‌کند، پافشاري به ادامه مطالعه و کارهايي که به تمرکز و فکر احتياج دارد، نه تنها نتيجه مثبت نمي‌دهد، بلکه نتيجه منفي نيز دارد.
خستگي روحي و عصبي، به عنوان دومين نوع خستگي، ريشه روحي و فکري دارد و ناشي از اضطراب و استرس است. معمولاً در بين دانش‌آموزان و کنکوري‌هاي عزيز، اين نوع از خستگي هم رايج است و باعث مي‌شود تا با وجود تجديد انرژي و قواي روزانه، باز هم دانش‌آموز نتواند مطالعه خوبي داشته باشد. براي از بين بردن خستگي روحي، راهکارهاي مختلفي وجود دارد؛ اما مهم‌ترين نکته، اين است که شما نوع خستگي خود را بشناسيد.
2- مثبت انديش باشيد
يکي از بهترين کارها، چه براي جلوگيري از خستگي روحي و چه خستگی جسمي، داشتن روحيه عالي و مثبت انديشي در روند کاري است که پيشِ رو داريد. مثبت انديشي، به شما کمک مي‌کند تا نيروهاي خوب و انرژي‌هاي مثبت همواره همراهتان باشد و شما را براي مطالعه و رسيدن به هدف، تشويق و ياري ‌نمايد. هر روز که از خواب بيدار مي‌شويد، روزتان را با يک جمله اميدبخش و تصوير زيبايي که از رسيدنتان به اهداف مورد نظرتان خلق کرده‌ايد، شروع کنيد و با اميد و مثبت انديشي ادامه دهيد. به خود بگوييد که باهوش، کوشا، قوي و خوش شانس هستيد و مي‌توانيد به اهداف مورد نظرتان دست پيدا کنيد. شايد در ابتدا متوجه نيرو و تاثير اين جملات نشويد، اما وقتي به‌مرور اين جملات را مهمان مغزتان کنيد، همين باور هم به شما راه پيدا مي‌کند، و مطمئن باشيد که بسيار کمتر از قبل خسته خواهيد شد.
3- به تغذيه خود توجه کنيد
تغذيه، يکي از مهم‌ترين مقوله‌ها، براي همه انسان‌ها و بخصوص شما دانش‌آموزان و کنکوري‌هاي عزيز است. اما بیشتر دانش‌آموزان کمترين توجهی به این مسئله ندارند؛ مثلاًبسياري از شما دانش‌آموزان عزيز، وقتي تصميم به مطالعه مي‌گيريد، به صورت يک بعدي و افراطي دست به انجام اين کار مي‌زنيد و تصور مي‌کنيد که بايد از زماني که در دست داريد نهايت استفاده را ببريد و به همين دليل به تغذيه خود اصلاً توجهي نمي‌کنيد و از تجديد انرژي و غذا خوردن غافل مي‌شويد؛ درحالي که همين موضوع، يکي از عوامل خستگي شما می‌شود. البته، به اين موضوع نيز بايد اشاره کنيم که برخي از دانش‌آموزان هم به اشتباه گمان مي‌کنند که يادگيري مباحث درسی وکنکور، نيازمند خوردن حجم زيادي از مواد غذايي پرکالري است؛ بدون اينکه بدانند استفاده از غذاي زياد يا مواد غذايي پر کالري، خود می‌تواند يکي از عوامل خستگي باشد.
گروهي از داوطلبان، بخصوص عزيزاني که به مطالعه شبانه عادت دارند، معمولاً براي اينکه بتوانند تا پاسي از شب بيدار بمانند، به خوردن مواد کافيين دار، مانند قهوه مبادرت مي‌کنند، و البته در اين بين، عده اي در انجام اين کار افراط مي کنند. بايد توجه داشته باشيد که مصرف بیش از اندازه مواد کافيين دار هم از عوامل بروز خستگي است؛ پس سعي کنيد که اولاً ساعات خواب و بيداري خود را به سمت بيداري در ساعات اوليه صبح (مثلاً ساعت 5-6) و خواب در ساعات اوليه شب (مثلاً ساعت 9-10) سوق دهيد، و دوم اينکه مصرف اين مواد را به حداقل برسانيد.
4- با خيالي آسوده استراحت کنيد
خواب و استراحت خوب و کافي، از مهم‌ترين عواملي است که از خستگي شما جلوگيري مي‌کند. همه دانش‌آموزان در برنامه درسي خود بايد بسته به توان يادگيري خود، بعد از مدتي مطالعه، دقايقي استراحت کنند؛ مثلاً در ازاي هر يک ساعت مطالعه، ده دقيقه استراحت را در برنامه خود بگنجانند. اين زمان استراحت به شما اجازه مي‌دهد تا اولاً خستگي‌تان کمتر شده يا به طور کلي از بين برود، و دوم اينکه مغز، فرصتي براي طبقه‌بندي يادگيري‌ها داشته باشد.
علاوه بر اين استراحت‌هاي کوتاه، همه شما دانش‌آموزان عزيزی که به طور پيوسته و مداوم درس مي‌خوانيد، نياز به استراحت‌هاي طولاني‌تري نيز داريد. اگر زمان شما اجازه مي‌دهد، به منظور تجديد قوا، يک روز کامل را به استراحت بگذرانيد (مثلاً هر يک ماه يک بار، مخصوصاً بعد از دادن يک آزمون، يک استراحت يک روزه يا نيم روزه به خود بدهيد). با انجام اين کار، ممکن است که احساس عذاب وجدان کنيد و مرتباً با خود بگوييد : «بايد امروز را هم درس مي‌خواندم» و بدین ترتیب زمان گران‌بهايي را که به استراحت اختصاص داده‌ بوديد را با استرس سپري کنيد. اما همان‌طور که در بالا اشاره شد، فراموش نکنيد که در حالت استرس، مغز اطلاعات جديد را جذب نمي‌کند. پس يک روز را به فراغت بگذرانيد و احساس بدي از درس نخواندن خود نداشته باشيد، و فقط سعي کنيد که در اين مدت، بيشتر به انجام فعاليت‌هاي مورد علاقه خود بپردازيد؛ البته، انجام فعاليت‌هاي ذهني سنگين مورد علاقه خود را هم به زماني بعد از کنکور و یا آزمون‌ها موکول کنيد.
5- خوب بخوابيد
بسياري از مشاوران و معلمان عقيده دارند که دانش‌آموزان در ایام امتحانات و داوطلبان در دوره آمادگي براي کنکور، لازم است خواب خود را کمتر کنند. اين نکته تا آنجايي درست است که به سلامت شما آسيب نرساند؛ يعني بايد توجه داشته باشيد که همه شما عزيزان در اين دوره، بين 6 تا 8 ساعت در شبانه روز خواب نیاز دارید. اگرچه، خواب نيمروزي، چندان مورد تاييد نيست، اما اگر عادت به خواب بعد از ظهر داريد و اين موضوع به مطالعه بهتر شما کمک مي‌کند مي‌توانيد چرت کوتاهي بزنيد. به خاطر داشته باشيد که کم خوابيدن براي درس خواندن، نه تنها باعث يادگيري نمي‌شود، بلکه سبب مي‌شود مغز شما تا ساعت‌هاي طولاني، احساس خستگي کرده و اين خستگي را به بدن شما منقل کند.
6- ورزش کنيد
هر گاه از مطالعه خسته و کسل شديد، مي‌توانيد به مدت يک تا پانزده دقيقه از زمان خود را به انجام ورزش‌هاي سبک هوازي اختصاص دهيد؛ مثلاً مي‌توانيد تند تند قدم بزنيد يا بالا و پايين بپريد و نرمش‌هايي را انجام دهيد که ضربان قلب شما را افزايش مي‌دهد. انجام اين کار باعث مي شود تا خون بيشتري به مغز شما رسيده و خستگي و کسالت شما تا مدتي از بين برود.
حال که بحث ورزش به ميان آمد، حتماً شما داوطلبان عزيز کنکور به خاطر داشته باشيد اگر چه روزي پانزده تا سي دقيقه ورزش کردن مي‌تواند به طور مؤثري به يادگيري و نشاط شما کمک کند، امادنبال کردن يک رشته ورزشي به صورت حرفه‌اي اصلاً توصيه نمي‌شود چرا که باعث خستگي شما بعد از انجام تمرينات و نيز از بين رفتن وقتتان در اين ايام مي‌گردد.
7- عوامل محيطي خستگي را از بين ببريد
يکي از عواملي که بر خستگي و بخصوص خستگي جسمي، تاثير زيادي مي‌گذارد، مناسب و استاندارد نبودن محيط مطالعه است. نور شديد يا کم، شلوغ بودن اتاق و ميز مطالعه يا درس خواندن در رختخواب، فرو رفتن در مبل يا لم دادن، باعث خستگي و خواب آلودگي زود هنگام مي‌شود.
بهترين مکان براي مطالعه، ميز شخصي و اتاقي جدا از جريان‌هاي غيردرسي است. بهتر است که ميز مطالعه‌تان در کنج اتاق قرار داشته باشد؛ به طوري که شما رو به ديوار قرار بگيريد. قرار گرفتن در محيطي بسته مي‌تواند تا حد زيادي در حفظ تمرکز شما مؤثر باشد. از اطراف ميز کار خود، پوستر، مجله، کتاب غير درسي، تلفن و هر چيزي که حواستان را پرت مي‌کند برداريد. همچنين تمام وسايل مورد نياز براي مطالعه را روي ميز قرار دهيد تا هنگام مطالعه دايماً مجبور نباشيد که از جاي خود بلند شويد، نور اتاق مطالعه بايد کافي و تلفيقي از نور سفيد و زرد باشد؛ مثلاً يک لامپ معمولي براي چراغ مطالعه و يک لامپ مهتابي براي اتاق يا يک لامپ کم مصرف براي چراغ مطالعه و يک لامپ معمولي براي اتاق،مناسب است. چراغ مطالعه بايد حداقل سي سانتي متر با کاغذ فاصله داشته باشد، و اگر راست دست هستيد، در سمت چپ ميز، و اگر چپ دست هستيد، در سمت راست ميز قرار گيرد؛ حتي اگر ميز مطالعه هم نداريد، روي صندلي نشسته و درس بخوانيد؛ چون روي زمين زودتر خسته مي‌شويد.
البته، تمام موارد بالا، شرايط ايده‌آل براي مطالعه‌ است و لازم نيست که همه اين شرايط مهيّا باشند تا شما درس بخوانيد. نکته مهم و اصلي اين است که حداقل استانداردها را براي مطالعه در نظر بگيريد تا از خستگي خود جلوگيري نماييد.
8- فنون مطالعه را بشناسيد
يکي از مهم‌ترين عواملي که باعث خستگي دانش‌آموزان می‌شود، عدم آگاهی از فنون صحيح مطالعه است. نداشتن برنامه‌ريزي درست و اصولي، ندانستن شيوه هاي درست مطالعه، درس‌خواندن غير فعال، پرسش نکردن و يادداشت برنداشتن، عدم چيدمان درست بين مباحث مرتبط يا مباحث سخت و آسان و …، همه از جمله عواملي هستند که وجود آنها موجب خستگی از مطالعه خواهد شد. اگر با چنين سبکي درس مي‌خوانيد و اطلاع چنداني از فنون صحيح مطالعه نداريد، حتماً سعي کنيد که با مشاوره گرفتن و کمک خواستن از معلمان يا مشاوران و یا هم‌کلاسي‌هاي مطلع خود، مطالعه صحيح را در پيش بگيريد. انجام اين کار به شما کمک خواهد کرد تا زودتر و بهتر درس بخوانيد، و از بروز خستگي و دلزدگي از درس و کنکور جلوگيري کنيد.
9- نااميدي را از خود دور کنيد
يکي از دشمنان اصلي يادگيري، نااميدي است. نااميدي، انگيزه و انرژي شما را براي مطالعه از بین می‌برد و باعث مي‌شود تا خيلي سريع احساس خستگي کنيد. افرادي که دايماً خود را به دليل کندي در يادگيري سرزنش مي‌کنند، حتي اگر پيشرفت مناسب و قوه يادگيري بالايي داشته باشند، همواره در استرس به سر مي‌برند؛ اما در مقابل، افرادي که به خود و سرعت يادگيري شان اطمينان دارند، حتي اگر از هوش و استعداد کمتري نسبت به گروه قبل برخوردار باشند، نتيجه کارشان بهتر است؛ زيرا اين افراد انرژي خود را صرف نگراني و حساسيت‌هاي بي مورد نمي‌کنند و آهسته و پيوسته پيش مي‌روند؛ پس به جاي نااميدي، مثبت فکر کنيد و به خود روحيه بدهيد؛ آن وقت خواهيد ديد که سخت‌ترين مباحث درسي هم در مقابل توان شما سر تعظيم فرود مي‌آورند و تسليم شما مي شوند.
10- ديدتان را نسبت به کنکور عوض کنيد
بسياري از عزيزان داوطلب، وقتي براي کنکور آماده مي‌شوند، به گونه‌اي رفتار مي‌کنند که گويي کنکور غولي بي شاخ و دم است و آنها مجبورند که براي ادامه حيات و هستي خود، به هر قيمتي هم که شده است، آن را از سر راه بردارند؛ يا اينکه کنکور، همه راه و نتيجه تلاش چندين ساله يک دانش‌آموز است و بايد بخوبي به اتمام برسد و البته، يکي از مواردي که در اين ميان مهم نيست، خود داوطلب است !
در ايجاد اين تفکر، بسياري از خانواده ها، دوستان و … نقش دارند. وقتي چنين تفکري در يک داوطلب ايجاد شود، او بيش از اندازه به کنکور بها داده و کنکور، تمام فکر و ذکرش مي‌شود. در ادامه ممکن است که تفکرات متفاوتي در اين مدت، ذهن داوطلب را به خود مشغول کند. اين تفکرات ممکن است که مثبت و راهگشا يا منفي و آزار دهنده يا استرس‌زا باشند. اگر ديد ما به عنوان يک کنکوري يا خانواده‌هاي ما نسبت به کنکور از چنين افکاري سرچشمه بگيرد، حتماً استرس، اضطراب، نااميدي و در نتيجه خستگي به سراغمان خواهد آمد؛ پس از همين الان، بله از همين الان، ديد خود را نسبت به کنکور تغيير دهيد. باور کنيد که کنکور، يک شير بي يال و کوپال است؛ يک آزمون، مانند همه آزمون‌ها که فقط بايد برايش در طولاني مدت، برنامه‌ريزي و مطالعه بکنيد. هر وقت افکار منفي درباره نتوانستن و نشدن، به ذهنتان خطور کرد، به بهترين امتحاناتتان که براي ديگران سخت بوده است فکر کنيد و بسيار محکم قدم در راه بگذاريد.

Tags

ارسال نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *