سواد خواندن

مهر, ۱۳۹۶ بدون نظر درسی, روانشناسی و یادگیری

«همان‌گونه می‌آموزم که از من می‌پرسند

این جمله از برونر، نظریه‌‌پرداز آموزش، نشان می‌دهد حتّی نوع پرسیدن در آموختن تأثیر دارد. در این راستا ویگوتسکی (نظریه‌پرداز روانشناسی شناختی)، دامنه‌ی توانایی شناختی را مطرح می‌کند؛ او بر این عقیده است که توانایی شناختی بالقوه‌ی کودک از توانایی شناختی بالفعل او بالاتر است و کافی است با راهنمایی‌هایی (پرسش‌های هدفمندی) به سطح بالاتر شناخت در مبحث برسد.

ارزیابی سواد خواندن که برگرفته ‌از الگوی بین‌المللی(PIRLS)[۱] است، ویژگی‌هایی دارد که ذهن منفعل دانش‌آموز را نمی‌پسندد و دانش‌آموز را وادار می‌کند که با متون درگیر شود و تعامل داشته باشد. برای بیان ویژگی‌های خاصّ آموزشی ارزیابی سواد خواندن، ابتدا یک معرفی اجمالی از این ارزیابی ارائه می‌شود:

معرفی ارزیابی بین‌المللی پرلز

مطالعه ­ی بین‌المللی پیشرفت سواد خواندن توسط انجمن بین‌المللی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی (IEA) طرح‌ریزی شده است.

هدف‌ مطالعه‌ی پرلز‌

مهارت در خواندن، یکی از مهم‌ترین نیازهای یادگیری دانش‌آموزان در زندگی کنونی است. توانایی درک مطلب، تفسیر و استنتاج از متون درسی و غیردرسی، دانش‌آموزان را با افکار و اطّلاعات جدید آشنا می‌سازد و آنان را یاری می‌دهد تا بهتر اندیشیدن و بهتر زیستن را بیاموزند؛ به عبارت دیگر «سواد خواندن» به معنای علمی و جامع آن، وسیله ­ای است که از طریق آن می‌توان به ذخایر بی‌انتهای تجربه‌ی بشری دست یافت.

Untitled

ساختار ارزیابی‌های پرلز به این ترتیب است که در هر ارزیابی دو متن، یکی ادبی و دیگری اطّلاعاتی، به دانش‌آموزان داده می‌شود و با توجّه به حجم متون، زمان لازم در اختیار دانش‌آموزان قرار داده می‌شود تا متن‌ها را بخوانند و به سؤال‌ها پاسخ دهند. سؤال‌ها طبق قواعدی هدفمند و از پیش تعیین شده، بدین صورت طرح می‌شوند:

۱- تمرکز و بازیابی‌ اطّلاعات‌ (%۲۰ سؤالات‌)22

۲- استنتاج‌های‌ ساده‌ (%۳۰ سؤالات‌)

۳- تلفیق‌ و تفسیر اطّلاعات‌ و اندیشه‌ها (%۳۰ سؤالات‌)

۴- بررسی‌ و ارزیابی‌ ویژگی‌های‌ متن‌ (%۲۰ سؤالات‌)

عمق‌ و تنوع‌ محتوای‌ ارزیابی‌ پرلز به‌ گونه‌ای‌ تنظیم‌ شده ‌است‌ که‌ دانش‌آموزان‌ را به‌ ساخت‌ معنا و بررسی‌ و بسط‌ آن‌ در موقعیّت‌های‌ متفاوت‌ «خواندن‌« ملزم‌ می‌کند و سطح‌ توانایی‌ آن‌ها را در ابعاد مختلف‌ یاد شده‌ از طریق‌ پاسخ‌گویی‌ به‌ سؤالات‌ گوناگون‌ (چند گزینه‌ای‌ و تشریحی‌) اندازه‌گیری‌ می‌کند.

2

دانش‌آموزان به چه دلیل می‌خوانند؟

سواد خواندن، مستقیماً به دلایل مردم برای خواندن، مربوط است. این دلایل عموماً شامل «علاقه‌ی شخصی یا لذّت‌جویی»، «شرکت در اجتماع» و «یادگیری» است که

که از میان آن‌ها «علاقه یا لذّت‌جویی و یادگیری» عمده‌ترین علل خواندن در نوآموزان می‌باشند.

 

ارزشیابی سواد خواندن پرلز بر دو هدف متمرکز می‌شود:

۱- خواندن به منظور کسب تجربه‌ی ادبی

۲- خواندن برای به‌دست آوردن اطّلاعات و استفاده از آن اگر چه در ارزیابی، این دو هدف کاملاً متمایز می‌باشند؛ با این حال فرایندها و راهکارهایی که خوانندگان برای دستیابی به این دو هدف مورد استفاده قرار می دهند، احتمالاً بیشتر شبیه هم هستند تا متفاوت.

 

خواندن به منظور کسب تجربه‌ی ادبی

هنگامی که هدف خواننده به‌دست آوردن تجربه‌ی ادبی باشد، سعی می‌کند با ورود به فضای متن با وقایع خیالی، زمینه، رویدادها، نتایج، شخصیّت‎ها، احساسات و عقاید موجود در متن ارتباط برقرار کند و از زبان به‌کار رفته در متن لذّت ببرد. خواننده باید برای درک ادبیات و ارج نهادن به آن، از تجربیّات و احساسات خود و ارزش و منزلتی که برای زبان قائل است و هم‌چنین اطّلاعات و دانسته‌هایش در مورد اشکال مختلف متون ادبی بهره گیرد. ادبیات، به نوآموزان فرصت می‌دهد تا در معرض احساسات و موقعیّت‌هایی قرار گیرند که تاکنون با آن‌ها مواجه نشده‌اند.

 

خواندن برای کسب اطّلاعات و به‌کارگیری آن

زمانی که هدف خواننده کسب اطّلاعات باشد، با دنیای خیالی ارتباط برقرار نمی‌کند، بلکه در جست و جوی جهان واقعی است. فرد از طریق متون اطّلاعاتی می‌تواند دریابد که جهان چگونه بوده و حال چگونه است و چرا شرایط این گونه می‌باشد. خوانندگان می‌توانند از کسب اطّلاعات فراتر رفته و از آن‌ها در عمل و استدلال استفاده کنند. در متون اطّلاعاتی نیازی به خواندن متن از ابتدا تا انتها نیست؛ بلکه ممکن است خوانندگان فقط قسمت هایی را که برای خواندن به آن‌ها نیاز دارند، انتخاب کنند و بخوانند.

Untitle

ارزیابی سواد خواندن چند ویژگی بزرگ دارد:

  • یک ارزیابی جهانی است.
  • دانش‌آموزان در آن یک داستان زیبا می‌خوانند.
  • باعث افزایش اطّلاعات عمومی دانش‌آموزان می‌شود.
  • نیاز به مطالعه‌ی قبلی ندارد.
  • این ارزیابی، مختص دبستانی‌هاست .
  • به دانش‌آموزان کمک می‌کند که بقیّه‌ی نوشته‌ها را راحت‌تر بفهمند و در درس‌هایشان موفّق‌تر باشند.

۱. Progress in International Reading Literacy Study

Tags

ارسال نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *